کیست شالازیون یکی از شایعترین مشکلات پلکی است که اغلب افراد آن را با گلمژه اشتباه میگیرند. این کیست در اثر انسداد غدد چربی پلک به وجود میآید و برخلاف گلمژه معمولاً دردناک نیست، اما میتواند باعث تورم، سنگینی پلک و حتی اختلال در میدان دید شود.
اهمیت شناخت شالازیون زمانی مشخص میشود که بدانیم بسیاری از موارد آن با درمانهای ساده در منزل برطرف میشوند، اما در برخی شرایط نیاز به مداخلات تخصصی وجود دارد. در این مقاله به صورت علمی و کامل درباره ظاهر شالازیون، علائم، علل، تفاوت آن با گلمژه، روشهای درمان و راهکارهای پیشگیری صحبت میکنیم تا شناختی کامل در رابطه با این عارضه به دست آورید.
ظاهر، علائم و عوارض کیست شالازیون
شالازیون از جمله مشکلات شایع چشمی است که ظاهر پلک را تغییر میدهد. اما خوشبختانه همانطور که میتوان افتادگی پلک را با بلفاروپلاستی درمان کرد، شالازیون نیز با مداخلات پزشکی قابل درمان است. اما پیش از ارائه راهکارهای درمان بهتر است به بررسی جلوه ظاهری این نوع کیست بپردازیم. در واقع شالازیون معمولاً به شکل یک برآمدگی نرم و بیدرد در پلک بالا یا پایین دیده میشود. اما اندازه کیست میتواند متغیر باشد؛ گاهی به اندازه یک نخود کوچک است و گاهی ممکن است بزرگتر شود و موجب سنگینی یا افتادگی موقت پلک گردد. اما به طور کل شالازیون معمولاً با علائم زیر همراه است:
- تورم موضعی پلک بدون درد
- احساس وجود جسم خارجی در چشم
- ریزش اشک یا تحریک سطح چشم
- احساس فشار در پلک، هنگام پلک زدن
همچنین عدم درد و روند کند رشد کیست از مهمترین شاخصهای تشخیصی شالازیون هستند. اما در صورت بزرگ شدن کیست، فشار آن روی قرنیه میتواند باعث تاری خفیف دید شود. همچنین اگر شالازیون به موقع درمان نشود، احتمال بروز عفونت ثانویه وجود دارد که در این حالت قرمزی و درد ظاهر میشود و وضعیت بیمار را پیچیدهتر میکند. به علاوه شالازیونهای مزمن میتوانند باعث تغییر شکل ظاهری پلک و وارد شدن فشار ممتد بر بافتهای اطراف آن شوند که نیازمند ارزیابی دقیق چشمپزشک است.
علل ایجاد کیست شالازیون
وجود برخی از کیست های چشمی مانند شالازیون اغلب ناشی از انسداد غدد میبومین است؛ غددی که وظیفه تولید لایه چربی اشک را برعهده دارند و نقشی حیاتی در سلامت سطح چشم ایفا میکنند. وقتی این غدد مسدود شوند، چربی داخل آنها تجمع پیدا میکند و با گذشت زمان موجب ایجاد یک گره کوچک در پلک میشود. اما به طور کل مهمترین دلایل ایجاد شالازیون عبارتند از:
- بلفاریت یا التهاب مزمن پلکها
- خشکی چشم و اختلال در کیفیت لایه چربی اشک
- روزاسه که یک بیماری پوستی با ماهیت التهابی است
- بهداشت نامناسب چشم و عدم پاکسازی لبه پلک
- تولید بیش از حد چربی غدد میبومین
- آرایش مکرر چشم و عدم پاککردن کامل لوازم آرایشی
سبک زندگی ناسالم نیز در بروز این عارضه بهشدت تاثیرگذار است. استفاده طولانی از موبایل و لپتاپ میتواند پلکزدن را کاهش دهد و همین موضوع کیفیت چربی اشک را مختل کرده و موجب انسداد غدد میبومین میشود. ژنتیک نیز در برخی از افراد نقش دارد و باعث میشود بیشتر مستعد التهاب پلک و تشکیل شالازیون باشند.
روشهای درمان کیست شالازیون
درمان کیست شالازیون بسته به مرحله بیماری با استفاده از روشهای ساده خانگی تا مداخلات پزشکی انجام میشود. البته در بیشتر موارد درمانهای اولیه کافی هستند و بیمار بدون نیاز به جراحی بهبود پیدا میکند. در ادامه به بررسی روشهای خانگی، دارویی و مداخلات پزشکی برای درمان این مشکل میپردازیم:
درمانهای خانگی شالازیون
مؤثرترین روش اولیه در درمان شالازیون استفاده از کمپرس گرم است که باعث نرم شدن چربی تجمعیافته و باز شدن مجدد غدد میشود. اما کمپرس باید به صورت زیر انجام شود:
- استفاده از یک حوله یا پد گرم
- قرار دادن آن روی پلک بسته به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
- تکرار این کار به مدت ۳ تا ۴ بار در روز
این روش معمولاً طی چند روز به کاهش التهاب کمک میکند.
درمان دارویی شالازیون
اگر التهاب ثانویه ایجاد شده باشد یا شالازیون با بلفاریت همراه شود، چشمپزشک ممکن است پماد یا قطره آنتیبیوتیک تجویز کند. همچنین در برخی موارد، داروهای ضد التهاب نیز جهت کنترل التهاب پلک تجویز میشوند. توجه به این نکته مهم است که داروها بیشتر برای کنترل التهاب و جلوگیری از عفونت هستند و خودشان به تنهایی کیست را تخلیه نمیکنند.
تزریق کورتیکواستروئید
در مواردی که کیست بزرگ باشد یا طی چند هفته درمان خانگی بهبود نیابد، تزریق کورتون داخل ضایعه میتواند باعث کوچک شدن سریع آن شود. این روش مخصوص کیستهایی است که ماهیت التهابی دارند و برای همه بیماران مناسب نیست؛ بنابراین باید توسط چشمپزشک تشخیص داده شود.
جراحی برای تخلیه شالازیون
اگر شالازیون مزمن باشد، دچار عوارض شده یا روی بینایی تأثیر گذاشته باشد، جراحی برای تخلیه آن بهترین روش درمان است. این عمل به صورت سرپایی، بدون درد و در مدت زمان کوتاه انجام میشود. در روند جراحی برش کوچکی از قسمت داخلی پلک ایجاد شده (مانند بلفاروپلاستی پلک از داخل) و محتویات چربی تخلیه میشوند. پس از جراحی نیز رعایت بهداشت پلک، استفاده از داروهای تجویزی و پرهیز از آرایش چشم اهمیت زیادی دارد تا از بازگشت دوباره شالازیون جلوگیری شود.
تفاوت شالازیون و گلمژه
شالازیون اغلب با گلمژه اشتباه گرفته میشود؛ اما این دو ضایعه از نظر علت، ظاهر و روند بیماری کاملاً متفاوتند.
در واقع گلمژه یا هوردئولوم یک التهاب عفونی است که معمولاً دردناک بوده و باعث قرمزی شدید پلک میشود. این ضایعه به طور ناگهانی ایجاد شده و معمولاً در عرض چند روز رشد میکند. در مقابل شالازیون یک کیست غیر عفونی است که به تدریج بزرگ میشود و معمولاً درد ندارد.
اما تفاوتهای کلیدی این دو عبارتند از:
- درد: گلمژه دردناک بوده اما شالازیون معمولاً بیدرد است.
- سرعت بروز: گلمژه سریع ظاهر میشود اما بروز شالازیون تدریجی است.
- محل درگیری: گلمژه در فولیکول مژه یا غدد سباسه شکل میگیرد اما شالازیون در غدد میبومین رشد میکند.
- درمان: گلمژه نیازمند درمان با داروهای آنتیبیوتیک است اما شالازیون غالباً با کمپرس گرم و مراقبت برطرف میشود.
تشخیص دقیق بین این دو مشکل از اهمیت بالینی برخوردار است؛ زیرا درمان اشتباه میتواند روند بهبود را طولانی کند یا موجب مزمن شدن ضایعه شود.
روشهای پیشگیری از به وجود آمدن کیست شالازیون
پیشگیری از شالازیون عمدتاً بر پایه کنترل التهاب و حفظ سلامت غدد میبومین است. در واقع اگر فرد مستعد التهاب پلک یا خشکی چشم باشد، رعایت بهداشت پلک باید به یک عادت روزانه تبدیل شود. مهمترین روشهای پیشگیری از بروز این مشکل عبارتند از:
- شستوشوی روزانه پلک با محلولهای مخصوص یا شامپو بچه رقیقشده
- پاککردن کامل آرایش چشم پیش از خواب
- استفاده منظم از کمپرس گرم برای افرادی که سابقه شالازیون دارند.
- کنترل بیماریهای پوستی مانند روزاسه
- اجتناب از لمس چشم با دست آلوده
- کاهش استفاده طولانیمدت از موبایل یا لپتاپ که موجب کاهش پلکزدن و اختلال در عملکرد غدد میشود
- مصرف خوراکیهای ضد التهاب و توجه به رژیم غذایی حاوی اسیدهای چرب مفید
رعایت این موارد بهخصوص برای افرادی که بارها دچار شالازیون شدهاند ضروری است و میتواند احتمال تشکیل کیستهای جدید را به میزان قابلتوجهای کاهش دهد.
سخن آخر…
کیست شالازیون یک ضایعه شایع پلکی است که در اثر انسداد غدد میبومین ایجاد میشود و معمولاً بدون درد و به صورت تدریجی رشد میکند. تشخیص آن از گلمژه اهمیت زیادی دارد، زیرا ماهیت و درمان این دو با یکدیگر متفاوت است. در واقع برای رفع این مشکل درمانهای ساده مانند کمپرس گرم در بسیاری از موارد مؤثرند، اما گاهی نیاز به تزریق یا جراحی وجود دارد. همچنین با رعایت اصول بهداشت چشم، کنترل التهاب و مراقبت روزانه از پلکها میتوان از بروز مجدد شالازیون جلوگیری کرد. در پایان بدانید توجه به سلامت پلکها نهتنها ظاهر چشم را حفظ میکند، بلکه نقش مهمی در کیفیت بینایی و سلامت سطح چشم دارد. بنابراین توصیه میکنیم همیشه به سلامت و تمیزی پلک و مژه توجه داشته و در صورت بروز هرگونه عارضه با پزشک متخصص مشورت کنید.
