جراحی مجاری اشکی (DCR)؛ علت، روش‌ها و درمان قطعی اشک‌ریزش مداوم چشم
جراحی مجاری اشکی یا داکریوسیستورینستومی (DCR) یک روش درمانی قطعی برای باز کردن مسیر مسدودشده تخلیه اشک به بینی است که مشکلاتی نظیر اشک‌ریزش مداوم (اپیفورا)، عفونت کیسه اشکی و سوزش چشم را برطرف می‌سازد. در این فرایند، جراح با دور زدن انسداد موجود، مسیر جدیدی میان کیسه اشکی و فضای داخلی بینی ایجاد می‌کند تا اشک به صورت طبیعی و بدون مانع تخلیه شود.
علائم انسداد و زمان نیاز به جراحی مجرای اشکی
اگرچه اشک‌ریزش خفیف ممکن است ناشی از حساسیت یا خشکی چشم باشد، اما زمانی که سیستم تخلیه اشک مسدود می‌شود، اشک به جای حرکت به سمت بینی، روی گونه‌ها سرازیر می‌گردد. ابتلا به انسداد کامل مجرا در بزرگسالان معمولاً با دارودرمانی رفع نمی‌شود و نیازمند مداخله جراحی است. برای تشخیص دقیق علت انسداد، مراجعه به دکتر محمد تبار جراح و متخصص چشم و انجام معاینات تخصصی مانند میل‌زدن و شستشوی مجرا (Probing & Irrigation) ضروری است.
علائم اصلی که نشان‌دهنده نیاز به بررسی تخصصی و احتمالاً جراحی هستند عبارت‌اند از:
- اشک‌ریزش مداوم و بدون علت ناشی از عوامل محیطی مانند باد یا سرما
- ترشحات عفونی، چسبنده و غلیظ در گوشه داخلی چشم
- تورم، قرمزی و درد در ناحیه بین چشم و بینی (داکریوسیستیت)
- سوزش، پوسته‌پوسته شدن پلک و تاری دید موقت به دلیل تجمع اشک روی قرنیه
مقایسه روش‌های جراحی مجاری اشکی: آندوسکوپیک در برابر خارجی
جراحی مجاری اشکی به دو روش اصلی DCR خارجی (External) و DCR آندوسکوپیک (Endoscopic) انجام می‌شود. انتخاب روش مناسب به وضعیت آناتومی بینی، سابقه جراحی‌های قبلی و تشخیص جراح بستگی دارد.
| ویژگی | جراحی DCR خارجی (External) | جراحی DCR آندوسکوپیک (Endoscopic) |
|---|---|---|
| برش پوستی | ایجاد برش کوچک، حدود ۱ تا ۱.۵ سانتی‌متر، روی پوست کنار بینی | بدون هیچ‌گونه برش روی پوست صورت و از طریق سوراخ بینی |
| اسکار و جای زخم | جای زخم بسیار ظریف که به‌مرور زمان کم‌رنگ می‌شود | کاملاً بدون اسکار خارجی |
| دوره نقاهت | حدود ۷ تا ۱۰ روز | بسیار کوتاه، حدود ۳ تا ۵ روز |
| میزان موفقیت | ۹۰ تا ۹۵ درصد | ۸۵ تا ۹۰ درصد |
| خونریزی و تورم | تورم و کبودی خفیف در اطراف چشم | تورم ظاهری کمتر و احتمال خونریزی خفیف بینی |
در روش خارجی، جراح از طریق یک برش کوچک پوستی به استخوان دسترسی پیدا می‌کند و مسیر جدید را شکل می‌دهد. اما در روش آندوسکوپیک، تمام مراحل از داخل بینی و به کمک دوربین آندوسکوپ انجام می‌شود؛ از این رو برای افرادی که نگران جای زخم روی صورت خود هستند، گزینه‌ای مطلوب به شمار می‌رود.
مراحل انجام جراحی مجرای اشکی
این جراحی معمولاً تحت بیهوشی عمومی یا بی‌حسی موضعی همراه با آرام‌بخش انجام می‌شود و بین ۴۵ تا ۹۰ دقیقه زمان می‌برد. مراحل کلی درمان عبارت‌اند از:
- ایجاد مسیر جدید: جراح قسمتی از استخوان نازک بین کیسه اشکی و بینی را برمی‌دارد تا کانال مجزایی برای عبور اشک شکل گیرد.
- قرار دادن لوله سیلیکونی (استنت): برای جلوگیری از بسته شدن و چسبندگی مجرای جدید در طول دوره ترمیم، یک لوله ظریف و بسیار نرم سیلیکونی در مجرا تعبیه می‌شود.
- ترمیم و بخیه: در صورت استفاده از روش خارجی، پوست بخیه می‌شود و در روش آندوسکوپیک، پانسمان منقبض‌کننده داخل بینی قرار می‌گیرد.
مراقبت‌های حیاتی پس از جراحی مجاری اشکی
موفقیت عمل جراحی تا حد زیادی به رعایت مراقبت‌های پس از آن بستگی دارد. رعایت نکات زیر شانس باز ماندن دائمی مجرا را افزایش می‌دهد:
- استفاده منظم از قطره‌ها و اسپری‌ها: قطره‌های آنتی‌بیوتیک و کورتون برای کنترل عفونت و التهاب چشم و اسپری‌های رقیق‌کننده بینی برای پاکسازی مسیر جدید ضروری هستند.
- خودداری از فین کردن: حداقل تا دو هفته پس از عمل باید از فین کردن شدید پرهیز کرد تا فشار معکوس باعث خونریزی یا جابه‌جایی لوله سیلیکونی نشود.
- استفاده از کمپرس سرد: کمپرس سرد روی ناحیه عمل در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول به کاهش سریع تورم و کبودی کمک می‌کند.
- پرهیز از فعالیت‌های سنگین: از خم شدن شدید، برداشتن اجسام سنگین و ورزش‌های پرفشار تا دو هفته خودداری کنید.
انسداد مجاری اشکی نه‌تنها کیفیت زندگی را به دلیل اشک‌ریزش مداوم کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز عفونت‌های شدید و مزمن چشمی شود. تشخیص به‌موقع و انتخاب روش جراحی مناسب، کلید درمان قطعی این عارضه است. برای معاینه تخصصی، تشخیص علت دقیق اشک‌ریزش و تعیین بهترین روش درمان می‌توانید جهت مشاوره و نوبت‌دهی جراحی مجاری اشکی با مطب دکتر محمد تبار در تماس باشید.
سوالات متداول
سوالات متداول
آیا جراحی مجاری اشکی دردناک است؟
این عمل تحت بیهوشی یا بی‌حسی انجام می‌شود و بیمار در طول جراحی هیچ دردی حس نمی‌کند. پس از عمل نیز درد و احساس فشار خفیف با مسکن‌های معمولی به‌راحتی قابل کنترل است.
لوله سیلیکونی چه زمانی و چگونه خارج می‌شود؟
درصد موفقیت عمل جراحی مجاری اشکی چقدر است؟
در صورتی که جراحی توسط متخصص باسابقه انجام شود و مراقبت‌های بعدی رعایت گردد، میزان موفقیت این عمل بیش از ۹۰ درصد است.
